Korleis leve livet i ein verden som går av hengslene, og kva kan Afghanistan-veteranar lære oss om usikkerheit? Det spør eg Andreas Espetvedt Nordstrand om. Han er psykologspesialist, førsteamanuensis, kommandørkaptein (og long time klatre- og diskusjonspartner) - og dagens tema er usikkerheit, og å forstå framtida.

Beredskap beredskap beredskap.

Ordet har gått som eit refreng dei siste åra.

Det starta med pandemiberedskap i 2020.

Den var så som så.

Så forsatte det med militær beredskap i 2022 – då Russland invaderte Ukraina.

Den var heller ikkje god.

Så har det kome på rekke og rad:

Cyberberedskap, klimaberedskap, beredskapslager.

For ikkje å snakke om energiberedskap – i det Iran strupa verdas forsyning av olje og laga furore på stortinget.

Og det i år – 2026, som til alt overmål er totalberedskapsåret.

Og det er ikkje for å feire at beredskapen vår er så god – for å seie det slik.

Berre for ti år sidan hadde vi rista på hovudet – no må ein slappe litt av her.

Kva er det eigentlig som har skjedd?

Vel, det har skjedd ganske mykje dei siste 10 åra.

Vi skal på ingen måte oppsummere alt – det held med nokon stikkord.

Koronapandemien viste kor sårbare og lite budde samfunna våre er på lammande naturkatastrofar.

Putin sin angrepskrig i Ukraina var eit vendepunkt for Europa.

Og vi må i dag leve med eit aggresivt og potensielt ustabilt Russland.

Trump sitt kleptokrati kan vere starten på slutten for pax americana og det trans-atlantisek samarbeidet.

Og i bakgrunnen endrar klimaet seg, som eit stigande tidevatn.

Ei stille bølge som vil endre livsvilkåra for milliardar av menneske.

Dette er mykje – men ein ting er sikkert.

Om vi stod her i 2016 og diskuterte korleis verda kom til å vere om 10 år, så trur eg ingen hadde klart å føreseie korleis dette vart.

Og då er vi ved dagens tema.

For om eg skal ta eit steg til sida, til min jobb som lærar

Som skal forklare til 16-åringar korleis verda heng saman.

Så må eg berre seie det som det er: vi veit ikkje korleis verda kjem til å bli

Men ein ting kan eg seie: de er nøydde til å leve med mykje usikkerheit.

Men korleis gjer ein det?

Korleis kan vi norskar, som har levd i eit stabilt hjørne av verda omtrent sidan andre verdskrig

Få robustheit, evne og instilling til å tåle ei usikker framtid?

Til det har eg fått ein interessant gjest.

Andreas Espetvedt Nordstrand

Han er utdanna psykologspesialist

Og førsteamanuensis ved NTNU

Han er også kommandørkaptein i forsvaret

Der han er sjef for seksjon for militær mental helse.

Men før han vart alt dette, så var eg og han på klatreturar i den norske fjellheimen

Så vi er gamle kjente.

Likevel, eg har ikkje invitert Andreas på kjentfolk-kvota, for han har etter kvart blitt heilt sentral i den norske debatten om mental beredskap og robusthet.

Det vart til slutt rart å IKKJE spør om han ville vere med på podden.

Andreas har jobba i mange år med mental robusthet og beredskap

Først med norske afghanistan-veteranar

Og no med utdanning av personell i det Ukrainske militæret.

Og eit sentralt spørsmål i hans arbeid er korleis ein handterar usikkerheit.

Ord for dagen er om tenking - med bakgrunn i boka "Dumhet, idioti og dumme idioter" av Lars Fr.H. Svendsen. Målsetjing: ikkje vere dum, idiot eller dum idiot - og ellers gjere sitt beste,

Dette er siste podden for våren - eg er tilbake i haust. God sommar!

Foto: forsvaret

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Miljøkrisa er fundamental, og krevjer fundamentale løysingar, seier professor i etikk Odin Lysaker. Djupøkologien er eit svar på dette. Alt liv som påverkst av miljøkrisa må rommast i demokratiet.

Vi har tidligare vore innom temaet miljø og demokrati her i podden.

Er demokratiet i stand til å løyse våre felles miljøproblem?

Er det tvert imot eit hinder for å løyse miljøproblema?

Eller er demokratiet sjølve nøkkelen til å løyse miljøproblema, gitt at ein tenker nytt om kva demokrati skal bety?

Dette er nokon av tema i det som vert kalla djupøkoloigien

Ei filosofisk retning som mellom anna har vorte utvikla i norge

Mange kjenneer til Arne Næss

Men også mange andre navn som til dømes Nils Faarlund var involvert

Ein som i dag jobbar med desse spørsmåla

nett det å tenke nytt om demokrati og natur

er filosof og professor i etikk ved Universitetet i Agder, Odin Lysaker.

I 2024 kom han med boka «Ecological democracy – caring for the earth in the antropocene»

Og det er han som er dagens gjest.

Her snakkar vi om kva djupøkologi er, og den djupøkologiske tradisjonen.

Kvifor vi treng djupøkologi, og kva den er eit svar på.

Korleis det kjem frå djupøkologien at også den delen av naturen som er ikkje-menneskelig må ha representasjon i demokratia våre

og vi diskuteraste korleis dette kan sjå ut i praksis.

I "Ord for dagen" tenker eg vidare på samtalen, og korleis løysingane på miljøproblema delast opp mellom grøn vekst og vekstkritikk. Ein gammal klassikar dukkar opp frå fortida - Thomas Malthus. Kvifor er han relevant i dag?

Foto: Lars Verket - UiA

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Senterpartiet og MDG er etter mi meining to av dei partia som i størst grad har politikk for norske distrikt og landbruk. Ein vågal påstand kanskje - med to parti som støtt er i tottane på kvarandre. Men eg trur dei to partia har mykje å snakke om - klarer dei å legge vekk eit par saker. Så i denne episoden spør eg Senterpartiet sin Erling Sande om ALT eg lurer på om senterpartiet. Og i bakgrunnen lurer FrP....

Eg har lenge ønska å ha ein episode med Senterpartiet på podkasten. Distriktspolitikk heng tett saman med miljø, natur og klima, så vel som identitet og kultur i Norge. Senterpartiet er det partiet som i størst grad ser på seg sjølv som distrikta si stemme. I eit samfunn der stadig fleire flyttar til dei større byane, og desse områda set stadig meir av agendaen for samfunnsutviklinga, treng vi sterke distriktsstemmer. Og ingen kan skulde senterpartiet for å vere noko anna. På sitt beste evnar Senterpartiet å setje saker på dagsorden som er gløymt eller rett og slett ignorert. Dette trur eg var årsaka til partiet sitt sterke resultat i stortingsvalet i 2021, då dei fekk 13,5% og gjekk i regjering med arbeiderpartiet.

Men, som oppvoksen på bygda, flytta til byen, og så tilbake til bygda så har eg like ofte vore frustrert over Senterpartiet. Om dei var gode på problembeskrivingar i 2021, så er eg usikker på om dei lukkast like mykje med løysingar. Dei brukte mykje politisk kapital på saker som oppdeling av Viken fylke og gratis ferger. Store saker som kommuneøkonomi, derimot, som kanskje er den virkelig store elfenten i rommet i distriktsnorge, var det mindre snakk om.

Dette viste også att på oppslutninga, som dala. Partiet miste velgarar, og Sp tok til slutt (etter mi meining) «ein FrP» og gjekk ut av posisjon for å styrke seg som opposisjonsparti i god tid før neste val. Ja, det var nett FrP partiet miste velgarar til – eit anna parti som somme (meg inkludert) vil seie er betre på problembeskrivingar enn løysingar. Og det er ingen tvil om at alle som brenn for distrikta bør vere obs på FrP. For partiet er no norges absolutt største distriktsparti.

Kva har vore Senterpartiet sitt svar på dette? Mi oppfattning er at strategien har dreia mot det eg ser på som meir “konservativ bygdepopulisme”, der identitetspolitikk, petroleum og kulturkonservatisme køyrast fram på bekostning av miljø, omstilling og eit inkluderande distriktsfellesskap. Kort sagt målbærer Senterpartiet sin retorikk no i mange tilfelle nett dei utkantane som meg og mange andre har ønska å flytte frå, og som på ingen måte reflekterer den bygda eg flytta heim til.

Årsaken kan ein sjølvsagt mistenke, er at Sp har mista så mange velgarar til FrP, og at partiet no er i drift mot høgre. Det er i så fall veldig synd, for vi treng eit parti med positive og inkluderande visjonar for distrikta som no og i dei komande åra skal møte enorme endringar og utfordringar i klima, natur og næringsliv. For det meinar eg framleis: Senterpartiet er eit løysingsorientert sentrumsparti med mange andlet. Ja, før dei fann ut at det ikkje var så kult allikavel, så hadde partiet programfesta omstilling av norsk petroleumssektor – for eksempel. Partiet har absolutt eit potensiale i seg til å vere med å stake ut ein positiv og berekraftig visjon for sterke og levande norske distrikt. Men korleis?

Difor ønsker eg å snakke med Erling Sande - Gloppar og ein tydelig senterpartipolitikar. Om visjonar for distrikta. Miljø, og omstilling i ei verd der natur- og klimautfordringane vil påverke oss stadig meir, og der distriktsnorge faktisk har store moglegheiter - om vi vel å gripe dei.

Foto: Senterpartiet

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.