Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.

Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.

Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.

Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha ar fud na Breataine?

Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?

Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.

Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.

Foclóir:

• An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution
• Táille: Fee
• An chosmhuintir: The common people
• Spáilpíní: Nomadic farmworkers
• Díspeag: Belittle
• Coitianta: Common
• Éirimiúil: Intelligent
• Ag toraíocht: Searching
• Achrann: Dispute
• Sloinnte: Surnames
• Meán: Average
• Maoiniú: Financing
• Eachtrannaigh: Foreigners
• Bhí fonn orthu: They were keen to
• Todhchaí: Future
• Ag maolú: Petering out
• Naimhdeas: Animosity
• Sofheicthe: Visible
• Léirsithe: Demonstrations
• Inimirce: Immigration
• Ganntanas oibrithe: A lack of workers

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Os cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe.

Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais.

In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill.

Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre?

Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht?

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin

Foclóir:

Léirsithe: Demonstrations

Breosla: Fuel

Iniúchadh: To examine

Iompar: Transport

An Meánoirthear: The Middle East

Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea

Faoiseamh: Relief

Réiteach: Solution

Beart: Package

Scuainí: Queues

Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor

Díomhaoin: Idle

Earraí: Goods

Imníoch: Concerned/anxious

Rogha: Choice

Fiontraí: Entrepreneur

Éiginnteacht: Uncertainty

Costas reachtála: Running cost

Achmhainní nádúrtha: Natural resources

Móin: Turf

Leochaileach: Vulnerable

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is cloch mhíle mhór í caoga bliain d’aois - fágann duine slán le ré amháin, agus cuireann sé tús le ré nua.

­

Ach ní hionann “caoga” an lae inniu agus an chiall a ba leis do na glúnta eile a tháinig romhainn.

­

Agus is fíor é sin, go háirithe i gcás Dháithí Uí Shé, agus a bhreithlá mór féin ag teannadh leis.

­

Le beagnach Tríocha bliain caite aige ar an scáileán teilifíse, is beag duine in Éirinn nach bhfuil aithne súl acu ar Dháithí.

­

Cad é mar a mhothaíonn sé i ndáiríre faoin chloch mhíle mhór seo?

­

Agus cad iad na ceachtanna saoil atá foghlamtha aige ar an aistear go dtí seo?

­

Ar Seachtain, labhair Dáithí le Tessa Fleming.

­

­

Foclóir:

­

Na maidí a scaoileadh le sruth: To let things slide

­

I bhfaiteadh na súl: In the blink of an eye

­

Roic: Wrinkles

­

Maol: Bald

­

Ag tanú: Thinning

­

Ardteist: Leaving Cert

­

Máistir sorcais: Circus master

­

I ndiaidh a chéile: Back-to-back

­

Fir grinn: Clowns

­

Bliain agus leathchéad: 51 years

­

Caid: Football

­

Soineanta: Naive or innocent

­

Domhain: Deep

­

Teoraí: Guide

­

Gealgháireach: Cheerful

­

I gcló: Print

­

Lig do scíth: Relax

­

Póigín gréine: Freckle

­

Breoite: Sick

­

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo.

Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda.

Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar.

Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar.

Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn.

Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae.

Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo?

An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara?

Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne?

Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4.

Foclóir:

Fothoghchán: By-election

Breithiúnas cúirte: Court judgement

Moill: Delay

Stocaireacht: Campaigning

Codarsnacht: Contrast

Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency

Bruachbhaile: Suburb

Áibhéil: Exaggeration

Pobalbhreith: Opinion poll

An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes

Cuarbhóthar: Ring road

Tachta: Choked

Tráth dá raibh: Back in the day

Vóta aistrithe: Transfers

Frithbhunaíochta: Anti-establishment

Teip: Failure

Rogha na coitiantachta: The favourite

Cinniúnach: Decisive

Eachtrannaigh: Foreigners

Iallach a chur ar: To force

Comhaireamh: Count

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Maraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste.

Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin.

Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie.

Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie.

Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne?

Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh?

Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid.

­

­

Foclóir:

­

Gean: Affection

­

Torrach: Pregnant

­

Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence

­

Is léir: it is obvious

­

Tacht: Choke

­

Sádh í: She was stabbed

­

Dúnorgain: Manslaughter

­

An rud is míofaire: The most hideous thing

­

Otharcharr: Ambulance

­

Gabh: Arrest

­

Dodhéanta: Impossible

­

Aisteach: Strange

­

D'ainneoin: Despite

­

Bleachtaire: Detective

­

Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky

­

Comhghleacaí: Colleague

­

De réir a chéile: Bit by bit

­

Miotógaí: Gloves

­

Stócach: Boyfriend

­

Mar sin féin: However

­

Go teoiriciúil: Theoretically

­

Machnamh: Consideration

­

Aiféala: Regret

­

Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá blianta fada caite ag Gráinne McElwain os comhair an cheamara mar láithreoir.

D’fhág sí an mhúinteoireacht meánscoile agus í go fóill sna luath-fichidí chun gairm bheatha a chruthú di féin mar thuairisceoir agus mar láithreoir in earnáil an spóirt.

Ó shin i leith, d’oibrigh sí ag na hócáidí spóirt is mó leis na cainéil mhóra, ar nós RTÉ, BBC, Sky Sports, GAA Beo agus TG4.

Tá a ceird forbartha go paiteanta aici agus an-taithí go deo aici a bheith ag cur faoi agallamh imreoirí, bainisteoirí agus tráchtairí spóirt.

Ach ní earnáil éasca í na meáin in aon chor, agus is minic go mbíonn níos mó ama caite ar an bhóthar ag taistil ná os comhair an cheamara.

Mar sin de, cad iad na buaicphointe agus an crá croí is mó a bhaineann leis an saol seo, saite sa spóirt?

Agus i dtaca leis an láithriú de agus maidir lena a bheith ag caint go poiblí, cad iad na do’s and don’ts atá le foghlaim?

Ar Seachtain, labhraíonn Tessa Fleming leis an láithreoir spóirt Gráinne McElwain faoina saol oibre agus faoina togra úr ‘Own My Stage’.

Foclóir:

Togra: Project

Seomra foirne: Staff room

Nathanna cainte: Phrases or sayings

Earnáil: Sector

Caint phoiblí: Public speaking

Táithí: Experience

Fuinneamh: Energy

Aitheantas: Recognition

Aiseolas: Feedback

Bua na cainte: The gift of the gab

Eiseamláir: Role model

Imní: Nervousness or anxiety

Fánach: Random

Scáthán: Mirror

Teachtaireacht: Message

Caighdeán: Standard

Meáchan: Weight

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit.

Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin.

Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926.

Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn.

Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí.

Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail.

Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi.

Foclóir:

Múnlaigh: Shape

Ag brath ar: Depending on

Eisimirice: Emmigration

Éagóir agus leatrom: Injustice and opression

Gannchuid: Scarcity

Racht mothúcháin: Fit of emotion

Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home

Drogall: Reluctant

I gcaitheamh móige: Throughout my childhood

Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from

Cosc: Prevent

Leigheas: Remedy

Comhbhá: Empathy

Cruatan: Hardship

Domhain: Deep

Airigh: To feel

Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider

Tochailt: Digging

Cladach: Coast/Shoreline

See omnystudio.com/listener for privacy information.

See omnystudio.com/listener for privacy information.